فرض کنید فردا صبح وارد مجموعهتان بشوید.
تمام تجهیزات سر جایشان باشند؛ ماشینآلات سالم، انبار پر، سیستم فروش فعال، حسابهای بانکی برقرار و سفارشهای مشتریان آماده تحویل.
اما یک اتفاق افتاده باشد: آدمهای توانمند، باتجربه و کلیدی مجموعه دیگر انگیزهای برای کار کردن نداشته باشند.
به نظرتان کسبوکار شما با همان کیفیت قبلی به کارش ادامه میدهد؟
احتمالاً نه!
چون یک حقیقت مهم در مدیریت وجود دارد که هیچ مدیر حرفهای نباید فراموش کند:
تجهیزات، امکانات و سرمایه به کسبوکار قدرت میدهند؛ اما این انسانها هستند که به آن قدرت، جهت و ارزش میدهند.
ما گاهی آنقدر درگیر خرید تجهیزات، توسعه بازار، افزایش فروش، جذب مشتری و کنترل هزینهها میشویم که فراموش میکنیم چه کسانی قرار است همه این برنامهها را اجرا کنند.
برای خرید یک دستگاه چند میلیاردی، ساعتها تحقیق و بررسی میکنیم؛ اما گاهی برای انتخاب یک مدیر، آموزش یک کارمند یا بهبود شرایط محیط کار، حتی یک برنامه مشخص نداریم!
برای افزایش یک درصدی فروش، جلسههای متعدد برگزار میکنیم؛ اما برای اینکه بفهمیم چرا کارکنانمان انگیزه ندارند، چرا افراد توانمند مجموعه را ترک میکنند و چرا بعضی از نیروها فقط برای دریافت حقوق سر کار حاضر میشوند، وقت کافی نمیگذاریم.
اینجاست که باید یک سؤال اساسی از خودمان بپرسیم:
آیا واقعاً داریم کسبوکارمان را توسعه میدهیم یا فقط داریم داراییهایش را بیشتر میکنیم؟
بیایید سراغ یکی از شناختهشدهترین شرکتهای صنعتی جهان، یعنی تویوتا برویم.
یکی از اصول اصلی فلسفه مدیریتی تویوتا، احترام به انسانها و بهبود مستمر است.
در این نگاه، تولید محصول باکیفیت فقط به ماشینآلات و فناوری وابسته نیست؛ بلکه به توانمندسازی افرادی وابسته است که در خط تولید، مدیریت، کنترل کیفیت و سایر بخشهای سازمان فعالیت میکنند.
تویوتا به کارکنانش فقط به چشم افرادی که باید دستورالعملها را اجرا کنند نگاه نمیکند.
در این مدل، کارکنان باید بتوانند مشکل را شناسایی کنند، پیشنهاد بهبود بدهند، در حل مسئله مشارکت کنند و برای بهتر شدن فرآیندها نقش داشته باشند.
حتی یکی از اصول مهم سیستم تولید تویوتا این است که کارکنان در صورت مشاهده مشکل کیفی، امکان متوقف کردن فرآیند تولید و اعلام مشکل را داشته باشند.
یعنی انسان فقط مجری ماشین نیست؛ بخشی از سیستم تصمیمگیری و بهبود آن است.
این یک تفاوت اساسی در نگاه مدیریتی است.
مدیر در چنین سازمانی فقط نمیپرسد: «چرا تولید کم شده؟»
بلکه میپرسد: «چه چیزی در فرآیند کار مشکل ایجاد کرده و چطور میتوانیم با کمک خود کارکنان آن را برطرف کنیم؟»
تویوتا در فلسفه رسمی خود، توسعه انسانها را یکی از پایههای تولید و رشد سازمان میداند.
این یعنی احترام به کارکنان فقط یک شعار اخلاقی نیست؛ بخشی از منطق عملیاتی کسبوکار است.
شاید بعضی از مدیران بگویند این حرفها خوب است، اما ما باید به عدد و نتیجه توجه کنیم.
اتفاقاً بیایید به عدد و نتیجه نگاه کنیم.
مؤسسه گالوپ در گزارش سال ۲۰۲۴ خود، با تحلیل بیش از ۱۸۳ هزار واحد کاری در ۵۳ صنعت و ۹۰ کشور، ارتباط میان مشارکت و تعلق شغلی کارکنان و نتایج کسبوکار را بررسی کرده است.
نتایج قابل توجه است:
البته این اعداد به معنای تضمین چنین نتایجی برای هر کسبوکار نیستند؛ اما یک پیام مدیریتی روشن دارند:
توجه به مشارکت و تجربه کارکنان، فقط یک هزینه رفاهی نیست؛ با نتایج اقتصادی و عملیاتی سازمان ارتباط دارد.
منبع: گزارش State of the Global Workplace 2024 مؤسسه Gallup.
اینجا میخواهم کمی صریحتر صحبت کنم.
گاهی مشکل یک کسبوکار کمبود سرمایه نیست؛ مشکل این است که مدیر هنوز یاد نگرفته با سرمایه انسانی خودش چگونه رفتار کند.
چند اشتباه مدیریتی وجود دارد که میتوانند بهتدریج انگیزه و توان یک مجموعه را از بین ببرند:
وقتی اولین واکنش مدیر به هر مسئلهای کاهش حقوق، حذف مزایا یا کم کردن هزینههای مربوط به کارکنان باشد، باید درباره نگاه مدیریتی او سؤال کرد.
البته کنترل هزینه ضروری است؛ اما کاهش هزینه به قیمت از دست دادن نیروهای توانمند، همیشه صرفهجویی نیست.
گاهی هزینهای که امروز برای آموزش، نگهداشت یا بهبود شرایط کاری پرداخت نمیکنیم، فردا چند برابر در قالب اشتباهات، افت کیفیت، ترک خدمت و جذب نیروی جایگزین به مجموعه تحمیل میشود.
یکی از مخربترین اتفاقات در یک سازمان این است که افراد احساس کنند تلاش و عملکردشان دیده نمیشود.
وقتی یک نفر با مسئولیتپذیری بالا کار میکند، اما فرد دیگری بدون عملکرد مناسب از امتیازات بیشتری برخوردار میشود، اعتماد سازمانی آسیب میبیند.
عدالت فقط در پرداخت حقوق خلاصه نمیشود؛ در تقسیم مسئولیت، فرصت رشد، ارزیابی عملکرد و رفتار مدیر با افراد هم خودش را نشان میدهد.
کارکنانی که از اشتباه کردن، سؤال پرسیدن یا بیان نظرشان میترسند، معمولاً مشکلات را پنهان میکنند.
در چنین محیطی، مدیر ممکن است تصور کند همهچیز تحت کنترل است؛ اما واقعیت این است که بسیاری از مسائل زمانی آشکار میشوند که دیگر هزینه زیادی ایجاد کردهاند.
مدیریت حرفهای یعنی بتوانیم محیطی بسازیم که افراد بدون ترس، مشکل را مطرح کنند و برای حل آن مسئولیت بپذیرند.
نمیتوانیم از یک کارمند انتظار داشته باشیم با مهارتهای دیروز، نیازهای فردای کسبوکار را برطرف کند.
اگر قرار است فروش رشد کند، باید فروشندگان آموزش ببینند.
اگر قرار است کیفیت افزایش پیدا کند، باید مهارتهای تخصصی کارکنان توسعه پیدا کند.
اگر قرار است مدیران میانی عملکرد بهتری داشته باشند، باید برای رشد مدیریتی آنها برنامه داشته باشیم.
انتظار نتیجه بهتر بدون فراهم کردن ابزار و آموزش لازم، یک خطای جدی مدیریتی است.
یک کارمند فقط فروشنده، حسابدار، اپراتور، مسئول انبار یا نیروی خدماتی نیست.
او انسانی است با تواناییها، دغدغهها، مسئولیتهای خانوادگی، آرزوها و نیازهای شخصی.
این به معنای نادیده گرفتن استانداردهای کاری نیست؛ اتفاقاً مدیریت حرفهای یعنی همزمان هم به نتیجه اهمیت بدهیم و هم شأن انسانی افراد را حفظ کنیم.
اگر مدیر از کارکنان نظم میخواهد، اما خودش بینظم است؛ اگر مسئولیتپذیری میخواهد، اما اشتباهات خودش را نمیپذیرد؛ اگر احترام میخواهد، اما با افراد تحقیرآمیز صحبت میکند، نمیتواند انتظار شکلگیری فرهنگ سازمانی سالم داشته باشد.
فرهنگ سازمانی چیزی نیست که فقط روی دیوار نوشته شود.
فرهنگ سازمانی، همان رفتاری است که مدیران هر روز در عمل نشان میدهند و کارکنان آن را تجربه میکنند.
اگر واقعاً میخواهیم کسبوکارمان رشد کند، باید از شعار عبور کنیم و به اقدام برسیم.
چند اقدام ساده اما مهم وجود دارد:
۱. بهصورت منظم با کارکنان گفتوگو کنیم و واقعاً به حرفهایشان گوش بدهیم.
۲. برای آموزش و توسعه مهارتهای تخصصی و مدیریتی برنامه داشته باشیم.
۳. نظام پرداخت، پاداش و ارزیابی عملکرد را شفاف و منصفانه طراحی کنیم.
۴. برای سلامت جسمی و روانی کارکنان و شرایط محیط کار اهمیت واقعی قائل شویم.
۵. به افراد اجازه بدهیم در بهبود فرآیندها مشارکت کنند و پیشنهادهایشان شنیده شود.
۶. مسیر رشد شغلی افراد را مشخص کنیم تا بدانند با تلاش و عملکرد بهتر، چه آیندهای در انتظارشان است.
۷. مدیران میانی را آموزش بدهیم؛ چون تجربه روزانه کارکنان از سازمان، تا حد زیادی تحت تأثیر رفتار مدیر مستقیم آنهاست.
و از همه مهمتر، به یاد داشته باشیم که احترام به کارکنان نباید به شرایط خوب اقتصادی سازمان وابسته باشد.
اتفاقاً بلوغ مدیریتی در روزهای سخت بیشتر خودش را نشان میدهد.
میخواهم چند سؤال بپرسم؛ نه برای اینکه جوابشان را برای من بفرستید، بلکه برای اینکه یکبار صادقانه درباره کسبوکار خودتان فکر کنید.
و یک سؤال مهمتر:
اگر کارکنان شما امکان انتخاب دوباره داشته باشند، آیا باز هم حاضرند در مجموعه شما کار کنند؟
این سؤال شاید از بسیاری از گزارشهای مالی و مدیریتی مهمتر باشد.
صاحب کسبوکار عزیز!
قرار نیست همه خواستههای کارکنان را بدون محدودیت بپذیرید. قرار نیست استانداردهای عملکرد را پایین بیاورید یا مسئولیتپذیری را فراموش کنید.
اما قرار است بدانید که نتیجه پایدار، از ترکیب عملکرد حرفهای و رفتار انسانی به دست میآید.
کارکنان باید پاسخگو باشند و مدیران هم باید مسئولیتپذیر باشند.
کارکنان باید برای رشد مجموعه تلاش کنند و مدیران هم باید برای رشد و آینده آنها برنامه داشته باشند.
رابطه حرفهای، یکطرفه نیست.
شما از کارکنانتان تعهد میخواهید؛ آنها هم حق دارند از شما احترام، عدالت، امنیت و فرصت رشد بخواهند.
فراموش نکنیم که ممکن است یک کارمند به دلیل حقوق بیشتر به سازمان دیگری برود؛ اما گاهی به دلیل بیاحترامی، بیعدالتی و نادیده گرفته شدن، حتی با حقوق بیشتر هم در سازمان شما نمیماند.
سرمایهگذاری روی انسانها، سرمایهگذاری روی آینده کسبوکار است.
بیایید در کنار توسعه تجهیزات، فناوری، سرمایه و بازار، برای توسعه انسانها هم به همان اندازه جدی باشیم.
چون در نهایت، این آدمها هستند که به کسبوکار جان میدهند، مشتری را حفظ میکنند، ارزش خلق میکنند و آینده سازمان را میسازند.
این ویدیو را منتشر کنیم تا ارزش و احترام به انسانها، هیچوقت در کسبوکارها فراموش نشود.
منابع برای مطالعه بیشتر: